
Lễ tạ đất vốn là lễ làm ngoài sân, vì nó hướng tới vị thần cai quản mảnh đất. Nhưng phần lớn gia đình ở thành phố bây giờ không có sân.
Theo lệ, lễ tạ đất làm ngoài sân hoặc trước cửa nhà, hướng ra ngoài. Nhà không có sân thì bày trong nhà ở ban thờ Thổ Công, hoặc kê bàn quay ra cửa chính và mở cửa trong lúc làm lễ. Cả hai cách đều được dùng rộng rãi.
Vì sao lệ gốc là ngoài sân
Lễ tạ đất hướng tới thần cai quản đất, tức là hướng tới chính mảnh đất chứ không hướng vào trong nhà. Đặt mâm ngoài sân là cách thể hiện điều đó bằng vị trí.
Có một lý do thực tế đi kèm: lễ này thường có hóa vàng, và làm ngoài trời thì vừa an toàn vừa gọn. Ở nhà có sân, chỗ hóa vàng cũng thường nằm ngay đó.
Vị trí quen chọn là giữa sân trước, hoặc ngay trước cửa chính. Mâm bày hướng ra ngoài, người khấn đứng phía trong mâm và cũng quay mặt ra ngoài. Có nơi làm khác, người khấn đứng ngoài sân nhìn vào nhà, thì theo nếp nơi đó.

Làm trong nhà khi không có sân
Đây là hoàn cảnh của phần lớn gia đình ở căn hộ và nhà ống mặt phố, và nó có cách xử lý rõ ràng.
Nhà có ban thờ Thổ Công riêng thì bày lễ ở đó. Ban thờ này thường đặt ở tầng trệt hoặc gần cửa, và nó vốn là chỗ dành cho vị thần trong nhà.
Nhà không có ban thờ Thổ Công thì kê một bàn nhỏ quay ra cửa chính, mở cửa trong lúc làm lễ. Ý của lễ nằm ở hướng ra ngoài, không nằm ở chỗ phải đứng dưới trời.
Ban công cũng là chỗ nhiều nhà chọn. Không nên bày ở hành lang chung hay chiếu nghỉ cầu thang, vì đó là chỗ đi lại của nhiều nhà và việc hóa vàng ở đó gây nguy hiểm.

Hai cách so cạnh nhau
Nội dung | Ngoài sân | Trong nhà |
|---|---|---|
Hợp với | Nhà có sân, nhà vườn, nhà thờ họ | Căn hộ, nhà ống mặt phố, nhà không có sân |
Vị trí mâm | Giữa sân hoặc trước cửa chính, quay ra ngoài | Ban thờ Thổ Công, hoặc bàn kê quay ra cửa |
Hóa vàng | Ngay tại sân, cách xa đồ dễ cháy | Ở chỗ khu chung cư bố trí, hoặc xuống sân |
Cần lưu ý | Gió làm tắt nến và đổ mâm, nên kê bàn chắc | Mở cửa cho thoáng, tránh khói đọng trong phòng kín |
Cách mâm tới cửa chính | Khoảng 2 tới 3 mét | Khoảng 1,5 tới 2 mét |
Kê mâm | Trên bàn hoặc tấm ván, không đặt thẳng xuống đất | Trên bàn nhỏ chắc chân, không đặt thẳng xuống sàn |
Chỗ nên tránh | Dưới gốc cây lớn, gần nhà vệ sinh, chuồng gia súc, ống thải | Dưới cầu thang, trong phòng ngủ, bếp, nhà vệ sinh |
Không có cách nào bị coi là thiếu. Việc chọn dựa vào nhà có gì, và đó vốn là cách phần lớn tập tục thờ cúng vận hành.
Làm lễ tạ đất vào dịp nào, giờ nào
Cuối năm, từ rằm tháng Chạp tới ngày 23, nhiều nhà gộp với lễ ông Táo. Đây là dịp phổ biến nhất
Đầu năm, khoảng mùng 3 tới rằm tháng Giêng, hay gặp ở nhà cuối năm trước quá bận
Sau khi xây nhà, sửa lớn hoặc chuyển về nhà mới
Mùng 1, rằm hằng tháng hoặc khi nhà gặp việc may, một số nhà có lệ tạ nhỏ
Lễ thường làm ban ngày, khung 7 tới 11 giờ sáng được chọn nhiều nhất. Chọn đầu năm hay cuối năm nằm ở bài tạ đất đầu năm hay cuối năm.
Lễ vật
Mâm tạ đất chia thành phần lễ và phần cỗ, giống nhiều lễ khác trong năm.
Phần lễ thường gồm hương (thắp 3 nén, có nơi 9 nén), đôi nến, 3 tới 5 cành hoa tươi, trầu cau, 3 chén rượu trắng hoặc nước sạch, một đĩa gạo, một đĩa muối và tiền vàng. Với lễ làm ngoài sân, nến nên là loại có chắn gió.
Phần cỗ tùy nếp nhà. Cỗ mặn quen có một con gà trống luộc hoặc một miếng thịt luộc, xôi gấc, 1 tới 2 cái bánh chưng hoặc bánh tét, một bát canh và một món xào, có nhà thêm giò chả và 5 tới 7 quả trứng vịt luộc. Cỗ chay thì xôi chè, rau củ xào, đậu.
Nhiều nhà bày thêm một đĩa quả năm loại, ít mứt và bánh kẹo. Đây là phần không bắt buộc nhưng làm mâm lễ cân hơn về hình thức.

Trình tự làm lễ
Dọn sạch chỗ làm lễ, lau ban thờ nếu bày trong nhà
Bày mâm, đặt hương và nến ở phía trước, cỗ ở giữa, hoa quả hai bên
Gia chủ ăn mặc chỉnh tề, thắp nến rồi thắp hương
Khấn nêu rõ ngày, tên người khấn, nơi ở, lời tạ ơn và lời xin cho năm tới, bài khấn nằm ở mục dưới
Đợi hết tuần hương, hạ lễ rồi hóa vàng ở chỗ an toàn
Gạo và muối sau lễ thì rắc quanh sân hoặc trước cửa, tùy lệ nhà
Cách hóa vàng an toàn nằm ở bài thắp hương xong bao lâu thì hóa vàng.
Lời khấn tạ đất
Bài dưới đây tổng hợp theo các bản văn khấn phổ biến, mỗi nơi có thể khác vài chữ. Nhà không quen đọc bài văn thì khấn bằng lời của mình, miễn đủ ngày, tên, nơi ở, lời tạ và lời xin. Nhà không theo Phật có thể bỏ câu Nam mô.
Nam mô A Di Đà Phật (ba lần).
Con kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn Thần. Con kính lạy Ông Thổ Công, Bà Thổ Địa cùng các vị Thần linh cai quản mảnh đất này.
Hôm nay là ngày … tháng … năm … âm lịch. Con là …, sinh năm …, cùng toàn gia hiện ở tại số nhà …, đường …, phường (xã) …, tỉnh (thành phố) …
Con thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, kính dâng trước án, tạ ơn các Ngài đã che chở cho gia đình con trong thời gian qua, nhà cửa yên ổn, người trong nhà mạnh khỏe.
Con kính xin các Ngài chứng giám lòng thành, tiếp tục phù hộ cho gia đình con bình an, công việc hanh thông, con cháu học hành tiến bộ. Con xin giữ gìn mảnh đất này sạch sẽ, không làm điều tổn hại.
Con kính cáo. Nam mô A Di Đà Phật (ba lần).

Lễ tạ đất là lễ của nhà mình với mảnh đất mình đang ở. Làm ở đâu trong nhà cũng được, miễn là làm cho tử tế.
Câu hỏi thường gặp
Làm cả hai, ngoài sân rồi trong nhà, có được không?
Được, và nhà có sân rộng đôi khi làm vậy: lễ chính ngoài sân, rồi thắp hương ban thờ gia tiên trong nhà. Nhưng chỉ làm một lễ cũng đủ.
Ban thờ Thổ Công và ban thờ gia tiên có phải một không?
Không. Ban thờ Thổ Công dành cho thần cai quản đất và nhà, ban thờ gia tiên dành cho ông bà. Nhiều nhà gộp hai ban vào một mặt bàn nhưng vẫn tách bát hương.
Ở chung cư có làm lễ tạ đất được không?
Được. Bày ở ban thờ trong nhà hoặc ở ban công, mở cửa trong lúc làm lễ, và hóa vàng ở chỗ khu nhà bố trí.
Trời mưa thì dời lễ hay chuyển vào trong?
Chuyển vào trong là cách gọn nhất, vì dời ngày thì lại phải sắp xếp lại cả nhà. Bày quay ra cửa chính và mở cửa là đủ.
Đọc thêm
Hỏi Cương Duyên
Nếu quý khách cần hỏi thêm về bài này hay về một mẫu cụ thể, Cương Duyên sẵn sàng giải đáp qua hotline 0968 505 268, Zalo hoặc Facebook.