
Đất sét trên bàn xoay nghe lời hơn người ta tưởng, cho tới lúc tay ấn mạnh một chút và thành bình đổ sụp xuống. Ai từng thử đều nhớ cảm giác đó, và đó cũng là lý do nhiều người ở Hà Nội dành hẳn một buổi cuối tuần cho việc này.
Làm gốm thủ công ở Hà Nội có hai hướng chính. Đi làng gốm Bát Tràng nếu muốn trọn một ngày, vừa làm vừa xem nghề, chi phí thấp. Chọn xưởng trong nội thành nếu muốn học bài bản hơn trong một ca hai đến ba tiếng, giá cao hơn và thường phải đặt chỗ trước.
Làng gốm Bát Tràng
Làng nằm ven sông Hồng, ở ngoại thành phía đông nam Hà Nội. Vào làng không mất vé. Các xưởng nhỏ quanh chợ gốm có sẵn bàn xoay và phôi để khách nặn, tô, tính tiền theo sản phẩm, nên trẻ con ngồi cả buổi cũng không tốn bao nhiêu. Theo các bài giới thiệu du lịch những năm gần đây, phí nặn hoặc tô ở xưởng nhỏ chỉ từ vài chục nghìn đồng, xe trâu dạo làng khoảng 200.000 đồng một xe. Giá đổi theo mùa và theo xưởng, nên hỏi trước khi ngồi xuống.
Nên đi sáng sớm ngày thường. Cuối tuần và dịp lễ, chợ gốm rất đông, bàn xoay phải chờ. Đồ nặn xong phần lớn phải để khô và nung nên không mang về được ngay. Một số xưởng cho mang phôi chưa nung, mỏng và dễ vỡ, nên chuẩn bị hộp. Làng có những gì và đi lại ra sao được kể ở bài làng gốm Bát Tràng ở đâu.
Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt (Bảo tàng gốm Bát Tràng)
Toà nhà cạnh sông Hồng, số 28 đường Bát Tràng, hình những vòng đất đang xoay. Tầng G có hoạt động làm gốm mang tên “Tôi làm nghệ nhân”: nghe kể về nghề, rồi thử vuốt, nặn và tô trên bàn xoay. Chỗ này hợp gia đình có trẻ nhỏ và khách muốn có người hướng dẫn rõ ràng mà không phải tìm xưởng. Các nguồn du lịch ghi giá khác nhau, khoảng 50.000 đến 70.000 đồng cho riêng phần nặn gốm, cao hơn nếu mua kèm vé tham quan. Nên xem giá mới ở quầy hoặc gọi trước.
Xưởng làm gốm trong nội thành
Hoàn Kiếm, Đống Đa, Cầu Giấy đều có xưởng nhỏ mở lớp theo ca, thường từ hai đến hai tiếng rưỡi, có người hướng dẫn cạnh bàn xoay. Mức giá thường gặp từ 170.000 đồng đến hơn một triệu đồng một người, tuỳ có nung và tráng men sản phẩm hay không. Sản phẩm thường được giữ lại nung rồi hẹn lấy sau vài tuần. Lịch mở của từng xưởng hay đổi và nhiều nơi chỉ nhận theo lịch đặt, nên xem trang của xưởng trước khi đi.
Khi chọn xưởng, hỏi ba điều: giá đã gồm nung và men chưa, sau bao lâu lấy được đồ, một ca bao nhiêu người trên một người hướng dẫn. Ba câu này quyết định buổi đó có đáng tiền hay không.
Chuẩn bị gì trước khi đi
Mặc đồ không tiếc, vì đất sét dính lên áo rất khó giặt sạch nếu để khô. Cắt ngắn móng tay, bỏ nhẫn và vòng tay. Đừng kỳ vọng ra một chiếc bình tròn đẹp trong lần đầu. Vuốt được một chiếc bát hơi méo đã là khá.
Đi xem thêm đồ gốm sau buổi làm
Làm xong một lần rồi mới thấy vì sao một chiếc bình cao thẳng thành lại khó đến vậy. Nếu đã xuống Bát Tràng, có thể ghé các cửa hàng và xưởng trong làng để xem người thợ làm. Gốm sứ Cương Duyên có Nhà Cây Đông Sơn ở K28-29-30, Khu Công nghiệp Bát Tràng, gần xưởng khoảng 200 m, để xem đồ thờ và gốm trang trí vẽ tay.
Câu hỏi thường gặp
Đi Bát Tràng từ trung tâm Hà Nội thế nào?
Quãng đường khoảng 15 km từ phố cổ. Có thể đi xe máy, taxi hoặc xe buýt tuyến 47A từ khu Long Biên, nên kiểm tra lại tuyến trước khi đi.
Trẻ em mấy tuổi thì làm gốm được?
Bàn xoay cần lực tay nên trẻ lớn dễ làm hơn, trẻ nhỏ hợp với tô màu lên phôi có sẵn hoặc nặn tay. Phần lớn xưởng để bố mẹ ngồi cùng.
Có mang đồ mình làm về ngay được không?
Đồ chưa nung thì mang được nhưng dễ vỡ và không dùng đựng nước. Đồ nung xong phải chờ, thời gian tuỳ lịch lò của từng xưởng.
Làm gốm một lần hết khoảng bao nhiêu?
Ở xưởng nhỏ trong làng khoảng vài chục đến một hai trăm nghìn đồng. Ca học ở xưởng trong phố từ 170.000 đồng trở lên, chưa kể phí nung nếu xưởng tính riêng.
Hỏi Cương Duyên
Nếu quý khách cần hỏi thêm về bài này hay về một mẫu cụ thể, Cương Duyên sẵn sàng giải đáp qua hotline 0968 505 268, Zalo hoặc Facebook.