
Đi chợ gốm, thấy người bán cầm chiếc bát búng nhẹ một cái rồi nghiêng tai nghe, ai mới đi lần đầu cũng thấy lạ. Mà thử rồi mới biết, tiếng ngân ấy nói được khá nhiều về thứ đang nằm trong tay mình.
Gốm và sứ phân biệt được qua năm chi tiết: màu sắc, tiếng gõ, độ thấm nước, thành phần đất và nhiệt độ nung. Gốm đất nung thường nâu đỏ, xốp, thấm nước, nung khoảng 800 đến 1.100 độ C. Sứ nền trắng mịn, tiếng ngân dài, không thấm nước, nung khoảng 1.200 đến 1.400 độ C.
Cả hai đều là sản phẩm tạo hình và nung từ đất. Có rất nhiều tài liệu khảo cứu về sự khác nhau này, nhưng với người mua bình thường, chỉ cần nhớ hai nhóm cách nhận biết dưới đây.
Nhìn, nghe, sờ thế nào để biết gốm hay sứ?
Ba cách này làm được ngay tại cửa hàng, không cần dụng cụ gì.
Màu sắc khác nhau ra sao?
Đồ gốm thường có màu nâu, đỏ, bề mặt thô ráp hoặc nâu mịn và lì, một số loại có thêm họa tiết màu. Đồ sứ đa dạng màu trang trí trên lớp nền trắng bóng. Điểm dễ nhận nhất là lớp men thủy tinh hóa bên ngoài, bắt sáng hơn hẳn đồ gốm.
Gõ nhẹ thì nghe được gì?
Dùng ngón tay hoặc một vật kim loại gõ nhẹ vào thành sản phẩm. Sứ cho tiếng ngân thanh và dài hơn, còn tiếng gốm trầm và tắt nhanh. Nhớ gõ nhẹ thôi, và đừng thử khi sản phẩm đang chồng lên nhau.
Nhỏ nước vào thì khác gì?
Gặp nước, bề mặt gốm mộc hút rất nhanh và chuyển màu sẫm. Gốm có tráng men thì nước thấm chậm hơn. Đồ sứ gần như không bị thấm như gốm, nhờ lớp men bên ngoài và cốt đất đã kết khối.
Về mặt kỹ thuật, gốm và sứ khác nhau ở đâu?
Hai chi tiết này người mua không tự thấy được, nhưng chính chúng tạo ra những khác biệt ở trên.
Đất làm gốm và đất làm sứ có giống nhau không?
Gốm làm từ tổ hợp đất chứa nhiều khoáng chất tự nhiên có màu nâu, đỏ, kết cấu hạt rỗng, xốp, độ hút ẩm cao. Sứ dùng đất cao lanh thường có màu trắng, tạo kết cấu mịn, không thấm nước và khí.
Nhiệt độ nung chênh lệch bao nhiêu?
Gốm đất nung thường nung ở khoảng 800 đến 1.100 độ C, còn sứ nung khoảng 1.200 đến 1.400 độ C. Con số lệch theo loại đất và từng lò. Nhiệt cao làm cốt sứ đặc và chắc hơn, nên sứ thường được xếp ở mức kỹ thuật cao hơn.
Chi tiết | Gốm | Sứ |
|---|---|---|
Màu sắc | Nâu, đỏ, thô ráp hoặc mịn lì | Nền trắng bóng, nhiều màu trang trí |
Tiếng gõ | Trầm, ngắn | Thanh, ngân dài |
Thấm nước | Thấm nhanh, sẫm màu | Không thấm như gốm |
Đất | Nhiều khoáng, xốp | Cao lanh, mịn |
Nhiệt độ nung | Đất nung: khoảng 800 đến 1.100 độ C | Khoảng 1.200 đến 1.400 độ C |
Gốm và sứ còn được chia nhỏ thế nào?
Gốm được chia thành gốm đất nung, gốm sành nâu, gốm sành xốp và gốm sành trắng. Sứ chia thành đồ bán sứ và đồ sứ. Nhiều tài liệu nghiên cứu coi sứ là loại hình phát triển nhất về kỹ thuật trong đồ gốm, nên cũng có thể hiểu sứ nằm trong gốm và đạt chuẩn cao về chuyên môn.
Ở Bát Tràng, hai loại hình này thường được làm chuyên ở từng cơ sở, vì phải đồng bộ từ nguyên liệu đầu vào đến các công đoạn chế tác. Cương Duyên đi theo dòng sứ làm theo phương thức truyền thống, kết hợp các bí quyết men màu của gia đình. Muốn nhận mặt kỹ hơn, có thể đọc thêm về đặc trưng gốm sứ Bát Tràng hoặc cách phân biệt gốm Bát Tràng với sứ Trung Quốc.
Lần sau cầm chiếc bát trong tay, thử búng nhẹ một cái. Có khi đó là lần đầu bạn thực sự lắng nghe thứ mình vẫn ăn cơm mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Gốm có kém hơn sứ không?
Sứ được xếp cao hơn về kỹ thuật và độ bền cốt, nhưng gốm có vẻ đẹp mộc riêng mà sứ không thay được. Nên chọn theo mục đích dùng và sở thích, không chỉ theo tên gọi.
Cách nào dễ nhất để phân biệt ngay tại cửa hàng?
Nhìn màu nền và độ bắt sáng của men trước, rồi gõ nhẹ nghe tiếng. Hai bước này mất chưa đến một phút và đủ để nhận ra phần lớn trường hợp.
Đồ gốm tráng men có thấm nước không?
Lớp men làm nước thấm chậm hơn nhiều so với gốm mộc, nhưng phần cốt bên trong vẫn xốp hơn sứ. Vì vậy chỗ không phủ men, như đáy bát, có thể vẫn hút ẩm.
Hỏi Cương Duyên
Nếu quý khách cần hỏi thêm về bài này hay về một mẫu cụ thể, Cương Duyên sẵn sàng giải đáp qua hotline 0968 505 268, Zalo hoặc Facebook.