Bộ đồ thờ Phúc Lộc Thọ: 8 vật phẩm dâng lên ban thờ gia tiên

Ngày giỗ, bà thường sai đứa cháu lớn nhất lên lau từng chiếc trên ban thờ, từ mâm bồng tới nậm rượu, và dặn đặt lại đúng chỗ cũ. Lớn lên mới hiểu, mỗi vật ở đó đều có việc của nó, và mỗi hình vẽ trên đó đều gửi một lời mong.

Bộ đồ thờ Phúc Lộc Thọ có 8 vật phẩm cơ bản: mâm bồng, kỷ ngai, bát hương, lọ hương, bát sâm, bộ trà thờ, lọ hoa và đèn dầu. Nhiều gia đình dùng thêm nậm rượu, chóe và bát thờ. Trên thân vẽ ba loại quả lựu, đào, phật thủ, gửi ước mong về phúc đức, sức khoẻ và sự che chở.

Vì sao bộ đồ thờ này được nhiều gia đình chọn

Trong văn hoá thờ cúng của người Việt, bộ đồ thờ là vật để bày biện mà cũng là dấu hiệu của lòng thành, sợi dây nối các thế hệ trong nhà. Ba chữ Phúc, Lộc, Thọ thì quá quen: bức tranh ngày Tết, câu chúc của người già, tất cả đều xoay quanh mong ước sống yên ổn, no đủ và lâu dài bên con cháu.

Bộ đồ thờ Phúc Lộc Thọ của gốm sứ Cương Duyên đưa ba ước vọng ấy lên nền men Lam Huế. Từng đường nét, hoa văn đều do người thợ chăm chút bằng tay, và trong đó có cả mong muốn rất đời thường về một mái nhà ấm no, hạnh phúc, có người già sống thọ.

Ba loại quả trên bộ đồ thờ có ý nghĩa gì

Thay vì viết chữ, bộ này kể ba ước nguyện qua hình ba loại quả quen thuộc trong tranh và đồ thờ Á Đông.

Quả lựu: con cháu đông vui

Quả lựu tròn, căng, bên trong chứa vô số hạt, nên từ lâu đã có mặt trong lễ Tết, cưới hỏi và chỗ thờ tự. Theo quan niệm truyền thống, nhiều hạt là nhiều con cháu, là cảnh gia đình sum vầy, hoà thuận, đời sau nối đời trước. Vẽ lựu lên đồ thờ cũng là mong trong nhà có phúc đức, con cháu ngoan hiền và nên người.

Đào: sức khoẻ và tuổi thọ

Đào gắn với mùa xuân, với sức sống và sự đổi mới. Ở Việt Nam, cành đào ngày Tết còn mang ý nghĩa tâm linh, dân gian tin rằng nó xua được tà ma. Trong tranh cổ, quả đào lại là biểu tượng của sống lâu. Sắc hồng của hoa thì gợi sự tươi trẻ và niềm vui. Hình đào trên bộ đồ thờ vì vậy gửi lời mong người trong nhà khoẻ mạnh, an khang, sống lâu và sống vui.

Phật thủ: sự che chở

Phật thủ có hình như bàn tay đang xoè, nên theo quan niệm dân gian, quả này mang ý linh thiêng, như một sự chở che, giữ gia đình tránh khỏi điều xấu. Ba quả đặt cạnh nhau vừa cho một bố cục đẹp, vừa nói đủ những điều người ta mong cho gia chủ.

Men Lam Huế trên bộ đồ thờ này có gì riêng

Thứ làm bộ đồ thờ này khác đi chính là lớp men. Lam Huế là một trong những bài men lâu đời nhất của xưởng, được Cương Duyên gìn giữ và phát triển từ đó tới nay.

Bài men này từ đâu mà có

Nguồn cảm hứng là sắc men trên đồ sứ ký kiểu Cung đình Huế. Nghệ nhân Phạm Duy Cương đã mất nhiều công nghiên cứu, tìm tòi để tái hiện vẻ đẹp ấy, và Lam Huế ra đời như một bài men riêng của xưởng, cũng là bài men ông tâm đắc nhất trong sự nghiệp làm gốm. Ông đặt tên thương hiệu Cương Duyên năm 1991 và được phong Nghệ nhân Ưu tú năm 2025, tiếp nối nghề của cụ Phạm Tiến Môn, người làm gốm từ năm 1961.

Chất men trong như ngọc, màu chuyển dần qua ba sắc thái lam. Cái lam ấy trầm, cũ, có dấu của thời gian, đứng gần sẽ thấy chiều sâu mà khó tả bằng lời.

Với bộ đồ thờ, lớp men có vai trò gì

Lớp men trước hết là lớp áo bảo vệ thân sứ. Nhưng với đồ thờ, nó còn quyết định không khí của cả ban thờ. Nền lam cổ khiến chỗ thờ trang nghiêm và lặng hơn, kể cả khi đặt trong căn phòng sáng sủa của một ngôi nhà bây giờ.

Hoa văn trên men được làm ra bằng cách nào

Trên nền men lam, người thợ dùng kỹ thuật thủ công để dựng nên từng lớp hoạ tiết. Có ba điều dễ nhận ra khi cầm một chiếc trên tay:

• Hoa văn vẽ tay: từng đường nét do tay người đi, nên có độ đậm nhạt, có nhịp của nét bút.

• Khắc và đắp nổi: các kỹ thuật này làm chi tiết sống động và có khối, nhìn nghiêng thấy rõ hơn nhìn thẳng.

• Sự hài hoà: màu sắc, dáng và hoạ tiết phải ăn nhập với nhau, để cả bộ đứng cạnh nhau thành một tổng thể.

Vì thế, bộ đồ thờ này vừa dùng để thờ cúng, vừa là một sản phẩm thủ công đáng ngắm, cho thấy tay nghề và sự sáng tạo của người thợ Việt.

Bộ đồ thờ giúp gì cho không gian thờ tự

Một bộ đồ thờ đồng bộ giúp chỗ thờ trang nghiêm hơn và cho thấy lòng thành kính của con cháu với gia tiên. Người ta cũng xem đó như cầu nối giữa cuộc sống hiện tại và thế giới tâm linh, nơi gửi lời cầu mong bình an cho cả nhà. Với nhiều gia đình, đồ thờ đẹp còn là cách trân trọng giá trị văn hoá và đưa cái đẹp vào ngôi nhà mình đang ở.

8 vật phẩm cơ bản dùng để làm gì

Mỗi vật trên ban thờ có một công dụng và một ý riêng. Công dụng dưới đây là theo cách dùng phổ biến, mỗi vùng và mỗi gia đình có thể khác nhau đôi chút.

Mâm bồng

Dùng để đựng hoa quả, bánh kẹo, là cách con cháu dâng lễ vật lên tổ tiên trong ngày rằm, ngày giỗ.

Kỷ ngai

Kỷ ngai trong bộ này có dáng trang nhã, đường nét mang phong cách cổ điển. Bộ có hai loại là Kỷ ngai 3 và Kỷ ngai 5, tuỳ nhu cầu thờ cúng của từng nhà.

Bát hương

Dùng để cắm hương, được xem là nơi kết nối giữa người đang sống và thế giới tâm linh. Vị trí đặt bát cũng có những lưu ý riêng, bạn có thể đọc thêm ở bài cách đặt bát hương trên ban thờ.

Lọ hương

Dùng để đựng hương, giữ cho nén hương sạch và thơm, sẵn sàng mỗi lần thắp.

Bát sâm

Bát nhỏ dùng đựng gạo, muối hoặc nước trong lễ dâng, mang ý no đủ và sung túc.

Bộ trà thờ

Dùng để pha trà cúng, như cách người Việt mời khách quý một chén trà nóng, thể hiện sự trọng thị.

Lọ hoa

Dùng để cắm hoa, làm ban thờ tươi và có sức sống hơn. Một bình hoa mới thay cũng đổi hẳn không khí trước ban thờ.

Đèn dầu

Dùng để thắp sáng ban thờ, ánh lửa nhỏ gợi sự ấm áp và theo quan niệm xưa là để soi đường chỉ lối.

Những vật phẩm thường dùng thêm

Nậm rượu

Dùng để đựng rượu cúng. Nậm trong bộ này có dáng cổ điển, đường cong uyển chuyển, hoạ tiết thường là những hình mang ý tốt lành như rồng, phượng, hoa sen.

Chóe

Thường đựng gạo, muối và nước sạch, gợi sự no đủ và tinh khiết. Chóe sứ thờ trong bộ có dáng tròn, vững chãi, trên thân vẽ hoa văn mang nét truyền thống.

Bát thờ

Còn gọi là bát cúng cơm, dùng đựng cơm cúng trong các nghi lễ thờ cúng tổ tiên. Bát có kích thước vừa phải, lòng sâu, thành cao nên trông trang trọng. Hoạ tiết thường là hoa sen, chữ Thọ hoặc các hoạ tiết hình học mang ý tốt lành.

Mỗi vật một việc, nhưng khi đứng cùng nhau trên ban thờ chúng tạo nên một chỗ thờ trang nghiêm và rất Việt Nam. Bộ này được trưng bày tại K28-29-30 KCN Bát Tràng và Tầng 3, 88 Tô Vĩnh Diện, Khương Đình, Hà Nội, cho ai muốn nhìn tận mắt sắc lam.

Rồi sẽ tới lúc đứa cháu lớn ngày nào lại dặn con mình đặt mâm bồng về đúng chỗ cũ, cũng bằng giọng của bà.

Câu hỏi thường gặp

Bộ đồ thờ Phúc Lộc Thọ có nhất thiết phải đủ tất cả vật phẩm không

Không nhất thiết. Nhiều gia đình bắt đầu với những vật phẩm chính như bát hương, chóe, đèn, lọ hoa rồi thêm dần theo kích thước ban thờ. Điều cần giữ là sự đồng bộ để chỗ thờ không bị rối mắt.

Ba loại quả Phúc Lộc Thọ tương ứng với điều gì

Theo quan niệm truyền thống, lựu gửi mong con cháu đông vui, đào gửi mong sức khoẻ và tuổi thọ, còn phật thủ gửi mong được che chở. Đây là ý nghĩa biểu tượng, không phải lời hứa về may mắn.

Men Lam Huế có gì khác các màu men lam khác

Lam Huế lấy cảm hứng từ đồ sứ ký kiểu Cung đình Huế, chất men trong và chuyển qua ba sắc thái lam. Nhìn tổng thể, màu trầm và cổ hơn so với sắc lam tươi thường gặp.

Bát sâm và bát thờ khác nhau thế nào

Bát thờ dùng đựng cơm cúng, lòng sâu và thành cao. Bát sâm nhỏ hơn, thường dùng cho gạo, muối hoặc nước trong lễ dâng. Cách dùng có thể khác nhau tuỳ tập tục của từng vùng.