Ngày Thương binh, Liệt sĩ 27/7 và những việc làm tri ân ở từng nhà, từng lớp học
Ngày 27/7 là Ngày Thương binh, Liệt sĩ, có từ năm 1947. Nguồn gốc, ý nghĩa và những việc làm tri ân cho gia đình, học sinh, đơn vị, cách tìm thông tin liệt sĩ.
·
Đọc khoảng 11 phút
Biên soạn: Đội nội dung Cương Duyên
Ở Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia A1 tại Điện Biên Phủ, 644 liệt sĩ nằm lại ngay gần đồi A1. Phần lớn bia mộ không có tên, chỉ bốn ngôi mộ lớn khắc tên Tô Vĩnh Diện, Bế Văn Đàn, Phan Đình Giót và Trần Can.
Ngày 27/7 là Ngày Thương binh, Liệt sĩ của Việt Nam, có từ năm 1947, để tưởng nhớ người đã hy sinh và chăm lo cho người còn mang thương tật. Việc làm tri ân thiết thực gồm viếng nghĩa trang, thăm người có công, ghi lại lời kể của nhân chứng và giúp thân nhân liệt sĩ tìm thông tin.
Vì sao lại chọn ngày 27/7
Ngày này bắt đầu từ một việc rất cụ thể: chăm lo cho thương binh giữa lúc kháng chiến chống Pháp. Sắc lệnh 20/SL ngày 16/02/1947 đã quy định chế độ hưu bổng thương tật và tiền tuất tử sĩ, được xem là văn bản đầu tiên về công tác thương binh, liệt sĩ.
Theo Báo Nhân Dân, tháng 6/1947, đại biểu Tổng bộ Việt Minh, Hội Phụ nữ Cứu quốc, Đoàn Thanh niên Cứu quốc, Cục Chính trị quân đội, Nha Thông tin Tuyên truyền và một số địa phương họp tại Đại Từ, Thái Nguyên. Hội nghị thống nhất chọn 27/7 làm ngày Thương binh toàn quốc.
Lễ đầu tiên diễn ra đúng ngày 27/7/1947 dưới gốc đa xóm Bàn Cờ, xã Hùng Sơn, huyện Đại Từ (địa danh lúc bấy giờ), với khoảng 300 người. Họ nghe đọc thư Chủ tịch Hồ Chí Minh viết ngày 17/7/1947, trong đó có câu: “Thương binh là những người đã hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào.”
Theo bài của TS Chu Đức Tính trên Báo Đại biểu Nhân dân, cùng lá thư ấy, Người gửi một chiếc áo lót lụa do chị em phụ nữ tặng, một tháng lương và một bữa ăn của mình. Cộng thêm phần của nhân viên Phủ Chủ tịch, số tiền là 1.127 đồng.
Từ tháng 7/1955, tên gọi đổi thành Ngày Thương binh, Liệt sĩ. Chỉ thị 223/CT-TW ngày 08/07/1975 đưa ngày này thành ngày của cả nước. Nhìn lại nguồn gốc ấy, 27/7 có từ việc góp tiền, góp áo cho người bị thương, nên những việc làm trong ngày này cũng dễ đo bằng điều người nhận thật sự cần.
Liệt sĩ, thương binh và người có công khác nhau ở đâu
Ba cụm từ này hay đi cùng nhau, nhưng phạm vi không giống nhau. Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng số 02/2020/UBTVQH14 xem xét công nhận liệt sĩ với người đã hy sinh vì sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế, khi thuộc các trường hợp pháp lệnh liệt kê.
Thương binh là quân nhân, công an bị thương với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 21% trở lên, cũng theo các trường hợp được liệt kê. Người có công là nhóm rộng hơn, gồm cả hai nhóm trên, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và nhiều diện khác. Pháp lệnh này được sửa bằng Pháp lệnh 05/2026/UBTVQH16, có hiệu lực từ 01/01/2027, nên khi làm hồ sơ cần xem điều kiện ở bản mới nhất.
Tại cuộc gặp mặt ngày 24/07/2025, số liệu được nêu là hơn 9,2 triệu người có công, trong đó hơn 1,2 triệu liệt sĩ và gần 140 nghìn Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Với con số ấy, nhiều dòng họ, nhiều xóm có người thuộc diện này, dù người trẻ trong nhà có thể chưa từng được nghe kể.
Những nghĩa trang và lễ thắp nến dịp 27/7
Viếng nghĩa trang là hoạt động nhiều người nghĩ tới đầu tiên. Ở Quảng Trị, Nghĩa trang Trường Sơn và Nghĩa trang Đường 9 mỗi nơi có khoảng trên dưới 10.000 mộ. Nghĩa trang Vị Xuyên ở Tuyên Quang (trước là Hà Giang) có gần 2.000 phần mộ. Ở Điện Biên, ngoài A1 còn có Nghĩa trang Độc Lập với hơn 2.400 mộ.
Tối 26/7, nhiều nơi có Lễ thắp nến tri ân các Anh hùng liệt sĩ. Năm 2026, lễ cấp Trung ương do Trung ương Đoàn tổ chức lúc 19 giờ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào, xã Anh Sơn, Nghệ An. Năm 2025, Đoàn Thanh niên Quốc hội làm lễ này tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Tuyên Quang.
Không đi xa được thì nghĩa trang liệt sĩ của xã cũng là chỗ để đến. Muốn tham gia lễ thắp nến hay cùng dọn dẹp mộ, có thể hỏi Đoàn Thanh niên hoặc người quản lý nghĩa trang về giờ giấc, khu dâng hương và việc đốt vàng mã, vì mỗi nơi có quy định riêng.
Một gia đình có thể làm gì trong dịp này
Việc đơn giản nhất là hỏi chuyện. Nếu trong nhà có người từng đi bộ đội hoặc có liệt sĩ, hãy ghi lại tên đầy đủ, quê quán, đơn vị, năm nhập ngũ, nơi được báo tử. Chụp lại giấy báo tử, thư từ, ảnh cũ và Bằng Tổ quốc ghi công. Những dòng này về sau có thể là manh mối khi tìm mộ.
Với người có công còn sống trong khu phố, một lần đến thăm cần hỏi trước giờ giấc và sức khoẻ. Ngồi nghe đủ lâu thường đáng giá hơn một bài phát biểu. Quà nên là thứ người nhận dùng tới, như thuốc đang uống, thực phẩm dễ ăn, hoặc một việc làm giúp như sửa cái mái dột, đưa đi khám bệnh.
Nhà có liệt sĩ thường thắp hương tại nhà trong dịp này. Chỗ treo Bằng Tổ quốc ghi công và cách bày ảnh liệt sĩ trên ban thờ chưa thấy văn bản nào quy định, tài liệu nghiên cứu cũng ít ghi chép, nên mỗi nhà thường theo nếp của họ mình. Khi còn băn khoăn, người lớn trong họ là chỗ hỏi đáng tin hơn một mẫu trên mạng. Những câu hỏi chung về vị trí bát hương trên ban thờ hay số nén hương khi thắp có thể đọc thêm để đối chiếu với nếp nhà.
Học sinh, sinh viên có thể làm những việc gì
Nhiều bài tập yêu cầu nêu việc em có thể làm để thể hiện lòng biết ơn thương binh, liệt sĩ. Câu trả lời có sức nặng khi nói rõ làm gì, ở đâu, với ai, thay vì chỉ viết “em sẽ biết ơn”. Dưới đây là những việc vừa sức:
- Hỏi ông bà, người lớn trong xóm xem địa phương có liệt sĩ nào, rồi chép lại tên và câu chuyện của một người.
- Cùng lớp nhận chăm một khu mộ hoặc đài tưởng niệm, quét lá, lau bia theo hướng dẫn của người quản lý.
- Tìm hiểu người mang tên con đường, ngôi trường gần nhà. Tô Vĩnh Diện và Bế Văn Đàn là hai cái tên nhiều nơi đặt cho đường phố.
- Đến thăm thương binh cùng thầy cô hoặc Đoàn Thanh niên, nghe kể, giúp việc nhà, đọc báo cho người mắt đã kém.
- Viết thư, vẽ tranh gửi một người cụ thể.
- Giúp người lớn tuổi trong nhà cài VNeID để tra cứu thông tin liệt sĩ.
- Học hành, rèn luyện nghiêm túc, phần việc mà người đi trước mong ở lớp sau, dù phần này khó thấy trong một ngày.
Với đề văn kể lại một hoạt động về nguồn, chi tiết thật sẽ làm bài sống hơn lời ca ngợi: tên trên tấm bia đầu tiên em đọc, tuổi của người nằm đó so với tuổi em, câu đầu tiên bác thương binh nói với lớp.
Cơ quan, doanh nghiệp tổ chức hoạt động thế nào cho thiết thực
Chương trình 27/7 của một đơn vị thường gồm dâng hương, ôn lại truyền thống và thăm hỏi. Phần dễ làm sai là thăm hỏi, khi người cao tuổi phải đi xa, ngồi chờ lâu để nhận quà trước ống kính.
Cách làm đỡ phiền hơn là hỏi Uỷ ban nhân dân xã, phường danh sách và hoàn cảnh từng nhà, rồi đến tận nơi với số người vừa phải. Chỉ chụp ảnh khi đã xin phép. Nếu đơn vị có thể đỡ đầu một gia đình suốt năm, như sửa nhà, đưa đi khám định kỳ, việc đó có ích lâu hơn một đợt quà. Muốn đóng góp chung thì có Quỹ Đền ơn đáp nghĩa, hỏi cách đóng góp ở xã, phường nơi đơn vị đặt trụ sở.
Giúp thân nhân tìm thông tin liệt sĩ và lấy mẫu ADN
Đây là việc gấp nhất hiện nay, vì thân nhân ngày một cao tuổi. Khi phát động Chiến dịch 500 ngày đêm ngày 02/04/2026, số liệu được công bố là còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa tìm thấy và hơn 300.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính.
Chiến dịch do Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chỉ đạo, chạy từ 15/03/2026 đến 27/07/2027, với mục tiêu quy tập 7.000 hài cốt và xác định danh tính khoảng 18.000 mẫu. Đến 22/10/2026 đã lấy 276.853 mẫu của thân nhân.
Ở nhiều địa phương, công an là đầu mối rà soát và lập danh sách. Nhà có liệt sĩ chưa rõ mộ mà chưa được gọi thì nên hỏi công an xã, phường về điểm lấy mẫu và giấy tờ cần mang. Báo chí ghi nhận việc lấy mẫu gồm lấy dấu vân tay rồi lấy máu hoặc niêm mạc miệng, và có địa phương như Gia Lai ưu tiên thân nhân theo dòng mẹ.
Với tài khoản VNeID mức 2, vào Ví giấy tờ, chọn Dịch vụ khác, rồi chọn Kết nối thân nhân liệt sĩ để tìm thông tin và gửi yêu cầu nhận thân nhân. Tính năng này do Cục C06, Bộ Công an hướng dẫn. Người trẻ trong nhà có thể làm giúp ông bà.
Phần lớn bia mộ ở A1 vẫn chưa có tên. Một mẫu máu của người cháu ở quê, một dòng ghi chép về đơn vị cũ, có khi là mảnh còn thiếu để một tấm bia được khắc tên.
Câu hỏi thường gặp
Ngày 27/7 có được nghỉ làm không?
Theo Điều 112 Bộ luật Lao động 2019, 27/7 không nằm trong danh sách ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương. Tháng 10/2026, khi thẩm tra dự thảo sửa đổi Bộ luật, có ý kiến đề nghị nghiên cứu bổ sung ngày này, nên cần xem lại khi luật mới được thông qua.
Ngày Thương binh, Liệt sĩ năm nay kỷ niệm bao nhiêu năm?
Lấy năm hiện tại trừ đi 1947. Năm 2026 là 79 năm, năm 2027 là 80 năm.
Ngày 27/7 tính theo lịch âm hay lịch dương?
Ngày 27/7 tính theo lịch dương, cố định hằng năm, khác với Rằm tháng Bảy tính theo lịch âm.
Người có công nhận quà gì từ Nhà nước dịp 27/7?
Mỗi năm Chủ tịch nước có quyết định tặng quà. Năm 2026, Quyết định 885/QĐ-CTN có hai mức 600.000 đồng và 300.000 đồng, cho 1.563.392 người có công và thân nhân liệt sĩ. Mức và số người có thể đổi theo từng năm.
Nguồn tham khảo
- Báo Nhân Dân, Ngày Thương binh, Liệt sĩ 27/7 ra đời như thế nào, 26/07/2022
- Báo Đại biểu Nhân dân, TS Chu Đức Tính, Tri ân thương binh, gia đình liệt sĩ, 27/07/2021
- Tạp chí Toà án, Thăm Khu Kỉ niệm 27/7 tại Đại Từ, Thái Nguyên
- TTXVN, Nghĩa trang Liệt sỹ Quốc gia A1, nơi ký ức Điện Biên bất tử
- Báo Văn hoá, cuộc gặp mặt người có công và nhân chứng lịch sử, 24/07/2025
- VOH, Phát động Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ
- Báo Lào Cai, Chiến dịch 500 ngày đêm đã lấy 276.853 mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ, 23/10/2026
- Báo Đại biểu Nhân dân, Hướng dẫn tìm kiếm thông tin liệt sĩ trên VNeID, 22/07/2026
- TTXVN, Lễ tiễn đưa 34 liệt sỹ từ xã Thanh Thuỷ về Nghĩa trang Liệt sỹ Quốc gia Vị Xuyên
- CafeF, Có ý kiến đề nghị nghiên cứu ngày 27/7 nghỉ hưởng nguyên lương, 21/10/2026
- Báo Tiền Phong, bài về Lễ thắp nến tri ân các Anh hùng liệt sĩ, 24/07/2026
- Tạp chí Luật sư Việt Nam, Tặng quà cho hơn 1,56 triệu người có công, 13/06/2026
- tcnnld.vn, Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16, bước hoàn thiện đầy đủ chính sách người có công
Đọc thêm
Hỏi Cương Duyên
Cần hỏi thêm về bài này hay về một mẫu cụ thể, gọi hotline 0968 505 268 hoặc nhắn qua Zalo, Facebook.
