Lộc bình sứ thờ, chọn hoạ tiết và cỡ cho gian thờ

Trong gian thờ, lộc bình cỡ lớn không đặt lên mặt ban thờ mà đứng dưới đất hai bên, và nó đứng ở đó để làm khung. Trên mặt ban, nếu có, chỉ là loại nhỏ hơn nhiều.

Lộc bình sứ thờ có hai cỡ dùng khác nhau: cỡ cao khoảng một mét trở lên đứng dưới sàn, một đôi hai bên ban thờ hoặc hai bên cửa phòng thờ, và cỡ nhỏ khoảng bốn mươi phân đặt trên mặt ban rộng. Hoạ tiết chọn theo mạch trang nghiêm: tứ linh, sen hạc, cuốn thư chữ Hán.

Vai trò của lộc bình trong gian thờ

Ban thờ là một khối đặt cao, và nó cần một cái khung dưới chân để không lơ lửng giữa phòng.

Một đôi lộc bình đứng hai bên làm đúng việc ấy: nó nối phần cao của ban thờ xuống mặt sàn và tạo một trục dọc rõ ràng. Đây là lý do gian thờ ở từ đường và nhà thờ họ gần như nơi nào cũng có.

Cần nói rõ là lộc bình đứng sàn không phải vật thờ. Nó không nhận lễ, và có thể bỏ đi mà nghi thức thờ cúng không thay đổi gì. Vai trò của nó thuộc về bố cục.

Hình dáng lộc bình mang ý nghĩa gì

Dáng lộc bình gồm thân phình, cổ thắt và miệng loe, và mỗi phần được gán một ý trong cách hiểu dân gian. Thân phình gắn với sự sung túc, cổ thắt với việc giữ gìn của cải, miệng loe với việc đón sinh khí. Vì làm từ đất, lộc bình gốm sứ cũng hay được xếp vào hành Thổ. Đây là cách diễn giải truyền miệng, có ích để hiểu vì sao dáng này được giữ qua nhiều đời.

Lộc bình đặt trên ban thờ và lộc bình đứng sàn khác nhau thế nào

Cùng tên lộc bình, nhưng đây là hai cỡ với hai việc khác nhau, và người có ban thờ nhỏ dễ hiểu nhầm chỗ này.

Ban thờ hẹp thì loại nhỏ cũng dễ chật, nên trước khi thêm hãy đo xem mặt ban còn đủ chỗ cho bát hương, đèn, lọ hoa, mâm bồng không. Phần còn lại của bài nói về loại đứng sàn.

Hoạ tiết hợp gian thờ

Không phải hoạ tiết lộc bình nào cũng hợp chỗ này. Phòng thờ cần mạch trang nghiêm và tĩnh.

Ngoài bảng trên còn hai mô típ hay gặp: Phúc Mãn Đường, mang lời cầu phúc đầy nhà, và khổng tước đào hoa, gắn với công danh, tình duyên nên hợp phòng khách hơn. Về màu, lộc bình thờ thường dùng trắng ngà, xanh cổ hoặc nâu đất nung, trầm hơn lộc bình trang trí.

Nguyên tắc chung: hoạ tiết trên lộc bình nên cùng mạch với hoa văn trên bộ đồ thờ. Ban thờ dùng bộ đồ men lam vẽ sen thì lộc bình cũng nên theo mạch sen, đừng đổi sang rồng phượng.

Ý nghĩa của từng bộ mô típ nằm ở bài ý nghĩa hoa văn truyền thống trên đồ gốm.

Chọn cỡ theo ban thờ

Với lộc bình đứng sàn, mốc đo không phải chiều cao trần mà là chiều cao của chính ban thờ.

Quy tắc dùng được: đỉnh miệng lộc bình thấp hơn mặt ban thờ, hoặc ngang bằng. Cao hơn mặt ban thì lộc bình tranh chỗ với ban thờ và mắt không biết nhìn vào đâu.

Ban thờ cao một mét hai tới một mét tư hợp với lộc bình cao khoảng một mét. Gian thờ ở từ đường với ban thờ lớn thì mới dùng cỡ một mét tư trở lên.

Với phòng thờ nhỏ, cân nhắc bỏ hẳn lộc bình. Phòng chật mà có thêm hai khối lớn dưới chân thì khó đi lại, nhất là lúc bưng mâm cỗ vào ngày giỗ.

Đặt ở đâu trong gian thờ

• Hai bên ban thờ, cách mép ban thờ khoảng hai mươi tới ba mươi phân, đối xứng qua trục giữa

• Hoặc hai bên cửa phòng thờ, nếu gian thờ có cửa riêng

• Cách tường ít nhất hai mươi phân để nhìn được phần thân phía sau

• Chừa lối đứng lễ phía trước ban thờ, ít nhất một bước chân

• Không đặt chắn lối bưng mâm cỗ vào ngày giỗ

Điều cần tránh nhất: đưa lộc bình cỡ đứng sàn lên mặt ban thờ. Ban thờ đã có bố cục riêng và món lớn như vậy sẽ phá vỡ thứ bậc chiều cao trên đó. Chi tiết nằm ở bài sắp xếp ban thờ theo trục và thứ bậc.

Đứng vững và giữ sạch

Gian thờ có nhiều hoạt động vào ngày giỗ và ngày Tết: bưng mâm, thắp hương, cả nhà đứng chật. Lộc bình phải đứng vững trong những ngày đó.

Kê trên đế gỗ hoặc đế đá đặt trên mặt phẳng cứng. Đổ một ít cát khô xuống đáy lòng cho hạ trọng tâm. Không đổ nước.

Về giữ sạch, gian thờ có khói hương nên lộc bình bám bụi mịn nhanh hơn ở phòng khác. Lau bằng khăn mềm ẩm rồi lau khô, làm cùng đợt lau ban thờ. Chú ý phần vai và phần cổ, vì đó là chỗ bụi đọng nhiều nhất.

Lộc bình trong gian thờ không dự vào phần lễ. Nó chỉ đứng đó để ban thờ có chân đứng, và đó là một việc đủ.

Câu hỏi thường gặp

Gian thờ có bắt buộc phải có lộc bình không?

Không. Đây là vật trang trí, không phải vật thờ. Nhiều phòng thờ trong căn hộ không có và nghi thức thờ cúng không đổi gì.

Lộc bình trong gian thờ có cắm hoa không?

Thường để trống. Hoa cúng cắm trong lọ đặt trên mặt ban thờ, còn lộc bình đứng dưới đất thuộc về phần trang trí.

Có được đặt một chiếc thay vì một đôi không?

Với gian thờ thì nên đôi, vì bố cục ban thờ dựa trên đối xứng. Một chiếc đứng lệch một bên sẽ làm mất cân cả gian.

Lộc bình cũ của nhà thờ họ có nên thay không?

Chỉ thay khi đã nứt hoặc sứt rõ. Lộc bình cũ trong từ đường thường gắn với thời gian và với người đã cung tiến, nên đây là việc nên bàn trong họ.

Đọc thêm

• Đặt lộc bình trong nhà thờ họ

• Chọn cỡ và đọc hoạ tiết lộc bình

• Bộ đồ thờ gia tiên gồm những gì