Bộ đồ thờ Rồng Hoàng Cung: sắc Pháp lam Huế cho không gian thờ tự

Ai từng đi Đại Nội Huế chắc còn nhớ những mảng men xanh lam trên cửa, trên mái điện, đã trải bao mùa mưa nắng mà vẫn ánh lên dưới nắng chiều. Có người đứng nhìn một lúc rồi tự hỏi, sắc lam ấy nếu nằm trên đồ thờ trong nhà mình thì sẽ ra sao.

Bộ đồ thờ Rồng Hoàng Cung là dòng gốm sứ thờ cúng lấy cảm hứng từ nghệ thuật Pháp lam Cung đình Huế và hình rồng thời Nguyễn, làm theo thủ pháp Đường nét nổi. Bộ có đủ bát hương, bát thờ, chóe, đèn, đỉnh hạc, kỷ ngai, lộc bình, mâm bồng, dành cho không gian thờ tự cần vẻ trang trọng.

Pháp lam Huế là gì và vì sao lại đưa lên gốm sứ

Pháp lam là lối trang trí phủ men màu lên nền kim loại, thường là đồng, từng phát triển mạnh ở kinh đô Huế dưới triều Nguyễn và có mặt trên nhiều đồ thờ, kiến trúc cung đình. Về sau kỹ nghệ này mai một, có thời được xem như đã thất truyền. Vẻ đẹp ấy còn đó, nhưng người biết làm thì không còn bao nhiêu.

Gốm sứ Cương Duyên chọn một hướng khác: giữ tinh thần của Pháp lam, nhưng tái hiện trên chất liệu gốm sứ thay vì kim loại. Bộ đồ thờ Rồng Hoàng Cung là dòng mở đầu cho hướng đi đó, đưa sắc lam rực rỡ sang một nền hoàn toàn mới. Hình rồng thời Nguyễn được lấy làm cảm hứng chính, nên nhìn vào chi tiết nào cũng thấy cái uy nghiêm, quyền quý của lối trang trí cung đình.

Tái hiện kỹ thuật Pháp lam trên cốt sứ khó ở chỗ nào

Kim loại và gốm sứ là hai thế giới khác nhau, men ăn vào mỗi chất liệu một cách, co giãn trong lửa cũng khác. Vì thế người thợ phải nghiên cứu, thử đi thử lại kỹ thuật này trên nền sứ, đòi hỏi sự chính xác và hiểu biết về cả hai loại hình nghệ thuật. Nghệ nhân Phạm Duy Tân đã dành gần 10 tháng trời tìm tòi, nghiên cứu và lao động không ngơi nghỉ, trải qua hơn 320 lần thử nghiệm thất bại, để rồi thủ pháp Đường nét nổi, chỉ có tại Cương Duyên, ra đời.

Từ khâu chọn đất, tạo hình, tới pha men màu, vẽ hoạ tiết rồi đưa vào lò, mọi việc đều làm bằng tay với kỹ thuật cao. Bởi vậy mỗi chiếc trong bộ đều mang dấu tay người làm, có nét riêng mà khuôn máy khó tạo ra.

Tinh thần gìn giữ di sản trong bộ đồ thờ

Với Cương Duyên, bộ đồ thờ này là một phần nỗ lực gìn giữ và phát huy di sản văn hoá. Ghép kỹ thuật Pháp lam truyền thống với chất liệu gốm sứ là cách để một vẻ đẹp từng thuộc về cung đình đi vào ngôi nhà của người Việt hôm nay, và đi xa hơn, tới những người yêu văn hoá Việt Nam ở nơi khác.

Điều đó cũng khớp với nếp nghề trong gia đình làm gốm này: từ cụ Phạm Tiến Môn làm gốm năm 1961, tới Phạm Duy Cương đặt tên thương hiệu Cương Duyên năm 1991 và được phong Nghệ nhân Ưu tú năm 2025. Mỗi đời một việc, nhưng vẫn là giữ cho nghề còn sống.

Bộ đồ thờ này có những đặc điểm gì

• Chất liệu gốm sứ nung ở nhiệt độ cao, bền, chắc và chịu nhiệt tốt, hợp với chỗ thắp hương, thắp đèn hằng ngày.

• Hoạ tiết Pháp lam làm thủ công, những đường rồng phượng uốn lượn sống động, mang đậm dấu ấn cung đình Huế xưa.

• Màu sắc kết hợp sắc lam đặc trưng của Pháp lam với màu men gốm truyền thống, cho vẻ trang nhã và tôn nghiêm.

• Hình rồng thời Nguyễn, theo quan niệm truyền thống, tượng trưng cho điều tốt lành, sự thịnh vượng và che chở cho gia chủ.

Bộ đồ thờ Rồng Hoàng Cung gồm những sản phẩm nào

Bộ có nhiều lựa chọn, từ những vật dùng hằng ngày tới các vật bày lớn cho ban thờ rộng:

• Thắp hương, thắp sáng: bát hương vành song, lọ hương đăng, chân nến, đèn chuông, đỉnh hạc.

• Dâng lễ: bát thờ, bát sâm, bộ trà thờ, đũa thờ, mâm bồng, nậm rượu.

• Đựng và bày: chóe 60, chóe mini, kỷ ngai.

• Lộc bình: lộc bình nhất phẩm, lộc bình bách nhật, lộc bình gia bảo.

Không nhất thiết gia đình nào cũng cần tất cả. Bạn có thể đọc bài bộ đồ thờ gia tiên đầy đủ gồm những gì để biết đâu là phần cốt lõi, rồi chọn theo kích thước ban thờ. Với những ai quan tâm riêng đến sắc lam, bài cách chọn bộ đồ thờ men lam cho ban thờ gia tiên có thêm vài gợi ý.

Mỗi sản phẩm đều có câu chuyện của nó, là chỗ gặp nhau giữa cái rực rỡ của Pháp lam và cái mộc mạc của gốm truyền thống. Đó cũng là tâm huyết người làm muốn gửi tới những ai yêu nghệ thuật và trân trọng văn hoá.

Thủ pháp Đường nét nổi được làm ra như thế nào

Xuất phát từ mong muốn phục dựng một thời vàng son của dân tộc, những người thợ ở xưởng đã dành nhiều tháng để tìm tòi, nghiên cứu và thử đi thử lại. Có những mẻ hỏng, có những ngày chỉ để chỉnh một đường nét, và từ đó, thủ pháp Đường nét nổi của riêng Cương Duyên ra đời.

Thủ pháp này ghép việc khắc men lam với chạm vân, nhưng khi cầm trên tay, cái người ta cảm nhận được không chỉ là kỹ thuật. Mỗi nét chạm, mỗi mảng màu đều là một quyết định của người thợ, là chỗ tay nghề truyền thống gặp ước muốn làm ra điều mới.

Bộ được làm tại xưởng ở Bát Tràng và trưng bày tại K28-29-30 KCN Bát Tràng, Tầng 3, 88 Tô Vĩnh Diện, Khương Đình, Hà Nội, cho những ai muốn nhìn tận mắt sắc men dưới ánh đèn thật.

Sắc lam từng nằm trên mái điện Huế, giờ nằm trong một căn nhà, cạnh nén hương chiều và bát cơm ngày giỗ, và có lẽ vì thế mà nó gần gũi hơn.

Câu hỏi thường gặp

Pháp lam và men lam thông thường khác nhau thế nào

Pháp lam vốn là kỹ thuật phủ men màu trên nền kim loại, nổi tiếng ở Huế thời Nguyễn. Men lam trên gốm thì được tạo trên cốt sứ, trải qua lửa lò cao. Bộ Rồng Hoàng Cung lấy cảm hứng hoa văn và sắc màu từ Pháp lam nhưng làm hoàn toàn trên nền gốm sứ.

Bộ đồ thờ Rồng Hoàng Cung có hợp với ban thờ gia tiên không

Có. Hình rồng và sắc lam tạo vẻ trang trọng nên hợp với ban thờ gia tiên, nhất là ban thờ gỗ truyền thống. Nhà có ban thờ nhỏ nên chọn bớt, ưu tiên bát hương, chóe, đèn và mâm bồng.

Hình rồng trên đồ thờ mang ý nghĩa gì

Theo quan niệm truyền thống, rồng tượng trưng cho điều tốt lành, sự thịnh vượng và chở che. Rồng thời Nguyễn gắn với vẻ uy nghiêm của cung đình Huế, nên thường được dùng ở những nơi cần sự tôn nghiêm.

Có cần mua đủ cả ba loại lộc bình không

Không cần. Lộc bình là vật bày lớn, thường chọn một đôi cho vừa với chiều rộng ban thờ và chiều cao trần nhà. Nên đo chỗ đặt trước khi chọn để cả bộ đứng cân với nhau.