Chén nước trên bàn thờ có ý nghĩa gì? Nên đặt kỷ 3 chén hay 5 chén

Sáng mùng một, mẹ nhấc từng chén trên ban thờ xuống, đổ nước cũ vào gốc cây rồi tráng lại bằng nước sạch. Tiếng chén sứ chạm khẽ vào kỷ gỗ nghe quen đến mức nhiều người đi xa rồi vẫn còn nhớ.

Chén nước trên ban thờ thể hiện lòng thành kính với thần linh, tổ tiên. Chọn kỷ 3 chén hay 5 chén chủ yếu tùy khổ ban thờ và đối tượng thờ: ban thờ nhỏ, treo tường thường dùng 3 chén; ban thờ lớn hoặc thờ chung Phật, Thánh, gia tiên thường dùng 5 chén.

Chén nước trên ban thờ có ý nghĩa gì?

Chén trên ban thờ thường đựng nước sạch hoặc rượu. Với người Việt, đó là phần lễ giản dị nhất mà ngày nào cũng có thể dâng được: không cần mâm cao cỗ đầy, chỉ cần một chén nước trong. Theo tập tục ở nhiều vùng, có ba lớp ý nghĩa thường được nhắc tới.

Lớp thứ nhất gắn với quan niệm phong thuỷ. Nước thuộc hành Thuỷ, được xem là nguồn sống, là hình ảnh của sự sung túc và sinh sôi trong nhiều nền văn hoá. Đặt chén nước lên ban thờ, gia chủ gửi vào đó mong muốn cả nhà được đủ đầy, yên ấm.

Lớp thứ hai là sự tôn kính. Dâng nước là một cử chỉ biết ơn với thần linh và những người đã khuất, và chính cử chỉ đều đặn ấy làm không gian thờ cúng có được vẻ thiêng liêng riêng của nó.

Lớp thứ ba là tình thương, và có lẽ đây là lớp gần gũi nhất. Chăm chén nước cho người đã mất cũng giống như rót cho cha mẹ một chén trà khi họ còn ngồi bên bàn. Chén sạch, nước trong, ấy là cách người ở lại nói rằng mình vẫn nhớ.

Kỷ 3 chén và kỷ 5 chén khác nhau thế nào?

Kỷ 3 chén dùng cho ban thờ nào?

Kỷ 3 chén thường dành cho ban thờ nhỏ hoặc ban thờ treo tường. Kích thước gọn nên tiết kiệm được mặt ban mà vẫn giữ được vẻ trang trọng, rất hợp với căn hộ chung cư hay những nhà có khoảng thờ hẹp.

Theo cách hiểu phổ biến, chén giữa dành cho Thần, hai chén ngoài dành cho bà Cô, ông Mãnh và Gia tiên. Về cách dùng, chén giữa thường đựng rượu, một chén đựng trà khô, chén còn lại đựng nước. Nhà không có rượu thì cả ba chén cùng đựng nước, vẫn đủ lòng thành.

Kỷ 5 chén dùng cho ban thờ nào?

Kỷ 5 chén hợp với ban thờ lớn, hoặc ban thờ kết hợp Phật, Thánh và Gia tiên. Số chén nhiều hơn nên nhìn đầy đủ, nghi thức cũng phong phú hơn, đổi lại cần một mặt ban đủ rộng để không chen vào bát hương hay mâm bồng.

Trong cách bày này, ba chén giữa dành cho Phật, Thánh, hai chén ngoài dành cho bà Cô, ông Mãnh và Gia tiên. Con số năm còn được nhiều người liên hệ với Ngũ hành (Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ) hoặc Ngũ thường (Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín).

Khi dùng, gia chủ có thể dâng rượu, trà khô, nước, gạo và muối. Theo tập tục ở một số nơi, gạo, muối và trà sau khi lễ được đem vãi đi, như một cách chia lộc. Mỗi vùng có thể làm hơi khác nhau, nên nhà đã có nếp riêng thì cứ giữ theo nếp nhà.

Chọn chén nước cần để ý những gì?

Trước hết là chất liệu. Nên chọn chén gốm sứ, nhất là khi các đồ thờ khác trên ban cũng bằng gốm; thêm một bộ chén đồng vào giữa sẽ dễ thành lạc lõng. Gốm sứ vừa dễ lau rửa, vừa cho cảm giác sạch sẽ, trang nhã mỗi lần nhìn lên.

Kế đến là sự đồng bộ. Màu men và kiểu dáng của kỷ chén nên đi cùng bát hương, mâm bồng, lọ hoa để ban thờ nhìn một mạch, không bị rời rạc. Nếu đang sắm cả ban thờ, có thể xem qua bộ đồ thờ gia tiên đầy đủ gồm những gì để chọn một lần cho khớp.

• Nứt, mẻ thì thay: chén hỏng làm ban thờ kém trang nghiêm, và theo quan niệm nhiều nhà, đồ thờ nên luôn lành lặn.

• Kiểm tra cả kỷ: kỷ phải vững, chén ngồi chắc, tránh cảnh chạm nhẹ khi lau là chén trượt.

Bày kỷ nước trên ban thờ thế nào cho đúng?

Bày kỷ nước không chỉ là đặt chén lên ban cho có. Vài nguyên tắc dưới đây được nhiều gia đình giữ để ban thờ gọn và trang nghiêm.

• Vị trí: đặt kỷ chén nước phía trước mâm bồng, trên trục giữa của ban thờ, không đặt sau bát hương để khỏi bị che khuất.

• Sắp xếp: các chén thẳng hàng, cách đều, không để lộn xộn.

• Kết hợp: kỷ nước đi cùng bát hương, mâm bồng, hoa quả thành một tổng thể cân đối, không cái nào lấn cái nào.

• Thay nước: thay thường xuyên để nước luôn sạch, nhiều nhà thay vào ngày rằm, mùng một hoặc mỗi lần thắp hương.

Muốn xem cách sắp cả ban thờ, có thể đọc thêm sắp xếp ban thờ đúng cách và cách đặt hũ gạo, muối, nước trên ban thờ.

Những điều nên tránh khi dùng chén nước trên ban thờ

Có mấy điều nhỏ, người lớn trong nhà thường nhắc khi thấy con cháu lúng túng lúc dọn ban thờ.

• Để chén rỗng: theo tập tục, không nên để chén cạn trên ban. Nếu không dùng tới thì hạ chén xuống, cất đi cho gọn.

• Lẫn màu chén: ví dụ hai chén xanh một chén vàng. Nên để cả bộ cùng màu và đi cùng các đồ thờ khác.

• Dùng chén cũ kỹ, nứt vỡ: thấy chén có dấu hiệu hư hỏng thì thay, để giữ vẻ trang trọng của ban thờ.

Vì sao nước có chỗ đứng riêng trong quan niệm phong thuỷ?

Theo quan niệm phong thuỷ, nước vừa là nguồn sống vừa là biểu tượng của sự thịnh vượng. Dòng nước chảy được ví với dòng tài lộc lưu thông trong nhà, nên chén nước trên ban thờ thường gắn với lời cầu cho gia đình sung túc, thuận hoà. Đây là niềm tin và mong ước, không phải điều gì có thể đo đếm.

Nước sạch trong chén còn gợi sự trong sạch, thanh khiết. Nhiều người nhận ra rằng chính những phút rửa chén, rót nước trước ban thờ làm lòng mình lắng lại, bớt đi những bộn bề của một ngày dài.

Bộ kỷ chén trong ảnh trên thuộc bộ đồ thờ Rồng Hoàng Cung, sắc vàng hoàng tộc, đi cùng cả bộ cho ban thờ lớn.

Chén nước nhỏ, đầy rồi lại vơi theo năm tháng, và có những nhà mà người rót đã đổi từ bà sang mẹ, từ mẹ sang con, còn chén vẫn ngồi nguyên chỗ cũ.

Câu hỏi thường gặp

Ban thờ gia tiên nhỏ nên đặt 3 chén hay 5 chén?

Ban thờ nhỏ hoặc treo tường thường đặt kỷ 3 chén vì gọn và cân với mặt ban. Kỷ 5 chén hợp hơn khi ban thờ lớn, hoặc thờ chung Phật, Thánh và Gia tiên.

Trong chén nước trên ban thờ nên đựng gì?

Kỷ 3 chén thường đựng rượu, trà khô và nước, không có rượu thì cả ba để nước. Kỷ 5 chén có thể dâng rượu, trà khô, nước, gạo, muối. Cách làm khác nhau giữa các vùng, nên có thể hỏi người lớn trong nhà để giữ đúng nếp.

Có nên để chén nước rỗng trên ban thờ không?

Theo tập tục, không nên để chén rỗng trên ban thờ. Nếu không dùng tới, gia chủ có thể hạ chén xuống cất riêng, khi cần dâng nước thì đặt lại.

Chén nước bị nứt có dùng tiếp được không?

Nên thay chén khác. Chén nứt, mẻ làm ban thờ kém trang nghiêm và dễ rò nước xuống mặt gỗ. Khi thay, chọn chén cùng màu men với cả bộ để ban thờ vẫn đồng bộ.