
Thử đặt một chiếc bình men nâu lên mặt tủ gỗ gụ rồi lùi lại vài bước, bạn sẽ thấy phần đáy bình gần như nhoà vào mặt tủ. Vẫn chỗ ấy, đổi sang một chiếc bình men trắng vẽ lam thì đường viền bình hiện lên ngay.
Muốn gốm nổi trên nội thất gỗ, bạn nhìn vào màu gỗ, vân gỗ và độ bóng của mặt gỗ. Gỗ sáng như sồi, tần bì hợp men đậm, còn gỗ sẫm như gụ hợp men trắng, men ngọc. Mặt gỗ vân rõ hợp men trơn, mặt gỗ bóng hợp men mờ. Khi bày, nhớ lót đáy và tránh nước.
Gỗ sáng, gỗ trung, gỗ sẫm hợp với men nào
Cùng gọi là màu gỗ, nhưng mỗi loại gỗ lại ngả về một sắc riêng, và sắc ấy ảnh hưởng tới việc men nào nổi, men nào chìm. Theo trang tra cứu The Wood Database, gỗ sồi trắng có màu nâu nhạt và thường ánh lên chút ô liu, còn gỗ óc chó trải từ nâu nhạt tới nâu sô-cô-la đậm, có khi ánh tím hoặc ánh đỏ. Gỗ gụ thì đi từ nâu hồng, vàng nâu tới nâu đỏ, theo bộ tài liệu gỗ Đông Nam Á PROSEA.
Men càng gần màu gỗ thì món gốm càng dễ lẫn vào mặt gỗ. Vì vậy trên gỗ gụ ngả đỏ, men nâu đỏ hay men da lươn dễ chìm, trong khi men lam và men ngọc mang sắc lạnh nên tách ra. Bảng dưới đây gom gợi ý theo ba nhóm gỗ để bạn tiện tra.
Tông gỗ | Ví dụ | Men dễ nổi | Men dễ chìm |
|---|---|---|---|
Sáng | sồi, tần bì | lam đậm, men ngọc đậm, nâu sẫm | trắng ngà, kem |
Trung | óc chó sáng | trắng vẽ lam, men ngọc | nâu đất, vàng nâu |
Sẫm, ngả đỏ | gụ | trắng, trắng vẽ lam, men ngọc | nâu đỏ, da lươn |

Men xanh ngọc, sắc lạnh, đứng tách khỏi mặt kệ gỗ nâu sẫm.
Nếu chưa chắc món gốm đang có hợp hay không, bạn có thể thử ngay tại nhà bằng cách đặt nó lên đúng mặt gỗ định bày rồi lùi ra khoảng 2 m. Đứng từ đó mà khó nhận ra viền đáy thì men và gỗ đang quá gần màu nhau. Ngoài mặt gỗ bên dưới, phía sau món gốm còn có màu tường, màu tủ, và bài phối màu gốm sứ với không gian nói kỹ về phần đó.
Vân gỗ rõ thì chọn gốm vẽ kín hay men trơn
Vân gỗ tự nó đã là một lớp hoa văn, và có loại gỗ vân rất rõ. Sồi trắng là một ví dụ: mạch gỗ đầu mùa rất to nên vân nổi rõ trên mặt ván. Ở những tấm xẻ xuyên tâm, tức xẻ theo hướng từ tâm thân cây ra vỏ, mặt ván còn hiện thêm các đốm tia gỗ, có đốm dài hơn 2,5 cm. Gỗ óc chó thì thớ thường thẳng, mặt gỗ mịn vừa.
Khi một chiếc bình vẽ kín thân đứng trên mặt gỗ vân sọc, hai lớp hoa văn sẽ tranh nhau. Cách dễ nhớ là để một bên kín thì bên kia trơn. Mặt sồi vân rõ hợp với men trơn, hoặc với chiếc bình vẽ thưa, hoa văn phủ chưa tới nửa thân. Ngược lại, mặt gỗ vân mờ hay đã sơn màu là một nền yên, đỡ được cả chiếc bình vẽ kín.

Hoa văn kín thân trên mặt gỗ vân mờ.
Nếu bạn bày nhiều món trên cùng một kệ gỗ chứ không chỉ một chiếc bình, bài bày kệ mở hướng dẫn riêng cho trường hợp đó.
Men bóng hay men mờ hợp với gỗ lau dầu, gỗ sơn bóng
Mặt gỗ lau dầu hay sơn bóng cũng đáng tính tới khi chọn gốm, trước hết ở màu, sau đó ở độ bóng.
Về màu, các loại dầu khô (dầu tự khô lại thành màng) như dầu lanh làm màu gỗ đậm hơn. Theo ghi chú bảo quản CCI Notes 7/2 của Viện Bảo tồn Canada (Canadian Conservation Institute), dầu lanh làm gỗ sáng màu ngả vàng và lâu dần làm gỗ sẫm gần như đen, còn dầu trẩu ít làm đổi màu hơn. Vì thế với đồ gỗ lau dầu, bạn có thể chọn men theo màu gỗ đang thấy sau khi lau, và với dầu lanh thì nhớ rằng màu gỗ còn sẫm dần.
Về độ bóng, bạn có thể cho gốm lệch độ bóng với mặt gỗ, vì hai bề mặt cùng bóng sẽ cùng hắt ánh đèn. Mặt gỗ sơn bóng hợp men mờ hay gốm mộc, còn mặt gỗ lau dầu hợp một món men bóng. Đây cũng là nguyên tắc tương phản chất liệu trong bài cách kết hợp gốm sứ trong thiết kế nội thất, áp riêng cho đồ gỗ.
Đặt bình gốm thẳng lên mặt gỗ có làm hỏng gỗ không
Có thể, theo hai cách: đáy bình làm xước mặt gỗ và nước làm loang lớp phủ.
Đáy gốm còn nhám có thể làm xước mặt bàn. Trên tạp chí Ceramics Monthly số 05/2015, thợ gốm Jeff Campana coi đó là việc người thợ phải xử lý, nên ông mài đáy cho nhẵn. Nếu không chắc đáy bình đã được mài, bạn dán một miếng nỉ dưới chân đế, và mỗi lần chuyển chỗ thì nhấc hẳn bình lên thay vì đẩy.

Chóe đặt thẳng trên mặt bàn gỗ. Món có đáy nhám thì nên lót nỉ.
Mối lo thứ hai là nước. Nước đổ ra mặt gỗ để lại vệt trắng đục trên lớp phủ, và với lớp phủ shellac (nhựa cánh kiến) hay vecni thì nước làm hỏng nhanh và lộ rõ. Bởi vậy Viện Bảo tồn Canada khuyên không đặt chậu cây lên đồ gỗ và tránh để bình hoa trên các mặt phẳng của đồ gỗ. Nếu bạn vẫn thích một bình hoa tươi trên bàn, hãy lót dưới bình một chiếc khay rộng hơn đáy bình chừng 2 tới 3 cm mỗi bên, mang bình ra bồn rửa mỗi lần thay nước và lau khô đáy trước khi đặt lại.
Đôn gỗ chạm, kệ gỗ truyền thống đi với gốm thế nào
Trong gian thờ ở ảnh dưới, đôi lộc bình và đôi chóe vẽ lam đứng trên những chiếc đôn gỗ thấp màu đỏ, ngay cạnh án gian gỗ chạm.

Lộc bình và chóe vẽ lam trên đôn gỗ, cạnh án gian gỗ chạm.
Gỗ chạm cũng là một lớp hoa văn như vân gỗ, nên cách một bên kín, một bên trơn vẫn dùng được ở đây. Đôn chạm dày nên đi với bình men trơn hoặc vẽ thưa, còn chiếc bình vẽ kín sẽ hợp hơn với đôn chạm nông hoặc đôn trơn. Về kích cỡ, bạn có thể chọn đôn có mặt rộng hơn đáy bình để chân đế không chờm ra mép, và cao không quá khoảng 1/3 chiều cao bình, để mắt dừng ở bình.
Gỗ sẫm đi cùng men lam cũng là cách phối của phong cách Indochine. Còn với những chiếc bình lớn đặt thẳng dưới sàn chứ không kê đôn, bài bình gốm trang trí phòng khách bàn kỹ hơn.
Chiếc bình men nâu trên tủ gụ ở đầu bài không có gì sai. Chỉ cần chuyển nó sang một chiếc kệ tần bì sáng màu, đường viền của nó sẽ hiện ra.
Hỏi đáp
Gỗ để lâu đổi màu thì gốm chọn hôm nay còn hợp không?
Còn hợp, nếu bạn tính trước hướng đổi màu của gỗ. Dưới ánh sáng, gỗ sáng màu sẫm dần lại, còn gỗ sẫm màu thì bạc đi, và theo Viện Bảo tồn Canada, thay đổi này không đảo ngược được. Riêng gỗ gụ, theo PROSEA, lại sẫm dần khi để ngoài. Vì thế khi chọn men cho đồ gỗ sáng màu, bạn nên hình dung nó ở sắc sẫm hơn bây giờ, và tránh kê đồ gỗ ở chỗ nắng chiếu trực tiếp.
Bàn gỗ có mặt kính thì đặt gốm có cần lót không?
Mặt kính đã che cho gỗ khỏi xước và khỏi nước. Có hai việc nhỏ vẫn nên làm. Một là kê vài miếng nỉ nhỏ giữa tấm kính và mặt bàn để kính không dính vào lớp phủ của gỗ, theo lời khuyên của Viện Bảo tồn Canada. Hai là vẫn lót nỉ dưới đáy bình, lần này là để khỏi xước kính.
Lau mặt gỗ quanh chân bình bằng khăn ướt được không?
Lau bụi bằng khăn hơi ẩm thì được, theo hướng dẫn của Viện Bảo tồn Canada. Có hai ngoại lệ: đồ gỗ làm từ trước Thế chiến thứ nhất chỉ nên lau bằng khăn khô, còn gỗ mộc không có lớp phủ thì không lau ướt.
Nguồn tham khảo
The Wood Database, White Oak, White Ash, Black Walnut
PROSEA Timbers, Sindora
Canadian Conservation Institute, Basic care: furniture and objects made of wood
Canadian Conservation Institute, CCI Notes 7/2: Care of furniture finishes
Ceramics Monthly, Tips and Tools: Smooth Bottoms
Hỏi Cương Duyên
Nếu quý khách cần hỏi thêm về bài này hay về một mẫu cụ thể, Cương Duyên sẵn sàng giải đáp qua hotline 0968 505 268, Zalo hoặc Facebook.